ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ (REVIEW) Βιβλιογραφική αναφορά (Citation)

IDEA Medical Newsletter 202311:32,1. Available at https://www.idea-lab.gr/newslet20230301110201.htm

ΕΙΚΟΝΑ 1. Η φωτογραφία προέρχεται από το προσωπικό αρχείο της συγγραφέως και έχει ληφθεί με τη συγκατάθεση του ασθενούς.

Η επίπτωση της νωδότητας στην κοινωνικότητα των ηλικιωμένωνΑνοσολογία της σαρκοείδωσης

Ελένη Καραπέτρου

Οδοντικός ΤεχνολόγοςΑντώνης Παπακωνσταντίνου

Περίληψη

Με την απώλεια των δοντιών χάνονται πολλά λειτουργικά στοιχεία αναφοράς του προσώπου. Η ομιλία και η μάσηση αποτελούν τις κύριες λειτουργικές επιπτώσεις της νωδότητας. Η νωδότητα, όμως, εκτός από τις λειτουργικές επιπτώσεις έχει και ψυχοκοινωνικές. Οι νωδοί ηλικιωμένοι αντιμετωπίζουν άγχος, κατάθλιψη, αίσθημα κατωτερότητας και φόβο κατά τη διάρκεια της μάσησης με αποτέλεσμα αρκετοί να αποφεύγουν τις κοινωνικές επαφές που σχετίζονται με το φαγητό. Η νωδότητα αντιμετωπίζεται πρωτογενώς με την πρόληψη γι αυτό και πρέπει να γίνει μια εκστρατεία ενημέρωσης και εκπαίδευσης του ηλικιωμένου πληθυσμού. Ακόμα μπορεί να αντιμετωπιστεί και με την τριτογενή πρόληψη, δηλαδή με την προσθετική αποκατάσταση που περιλαμβάνει ολικές, μερικές και επένθετες οδοντοστοιχίες. Στην Ελλάδα όμως τα ασφαλιστικά ταμεία παρέχουν μηδαμινή οδοντιατρική περίθαλψη με αποτέλεσμα οι ηλικιωμένοι με χαμηλό εισόδημα να μην μπορούν να αποκατασταθούν. Η ανάπτυξη της πρόληψης κρίνεται αναγκαία για μια ποιοτική ζωή των ηλικιωμένων ατόμων.

Η σαρκοείδωση είναι πολυσυστηματική φλεγμονώδης νόσος, που χαρακτηρίζεται από σχηματισμό κοκκιωμάτων χωρίς κεντρική τυροειδοποίηση. Η νόσος προσβάλλει συχνότερα τους πνεύμονες, τους λεμφαδένες, τους οφθαλμούς και το δέρμα. Στα ιδιαίτερα ανοσολογικά χαρακτηριστικά της νόσου περιλαμβάνεται η έντονη πόλωση στην παραγωγή κυτταροκινών των Th1 κυττάρων και TNF στα σημεία της φλεγμονής. Αντίθετα είναι μειωμένες οι κυτταροκίνες που απελευθερώνονται από τα Th2 κύτταρα. Ο ρόλος των Treg κυττάρων καθώς και των μηχανισμών της συμφυούς ανοσίας παραμένει αβέβαιος. Τέλος μεγαλύτερες προσπάθειες πρέπει να καταβληθούν προκειμένου να διευκρινιστούν οι μηχανισμοί ίνωσης στη σαρκοείδωση.

Εισαγωγή

Η σαρκοείδωση Παρόλο που η επιστήμη της οδοντιατρικής υγείας και αντιμετώπισης έχει αναπτυχθεί πολύ, διάφοροι παράγοντες όπως οικονομικοί λόγοι, δυσκολία προσέλευσης στο ιατρείο λόγω κινητικών προβλημάτων, έλλειψη βοήθειας από το οικογενειακό και πολιτειακό περιβάλλον, περιοδοντικές απώλειες λόγω γενικών νοσημάτων, οδηγούν στην αύξηση της νωδότητας στους ηλικιωμένους. Η νωδότητα μπορεί να μην έχει αυξημένο ποσοστό στο γενικό πληθυσμό αλλά το ποσοστό αυτό στους ηλικιωμένους είναι αρκετά υψηλό. Σημαντικές είναι επιπτώσεις της τόσο στο Στοματογναθικό Σύστημα όσο και στο ψυχοκοινωνικό. Σε αυτή την ηλικιακή ομάδα παρέχονται συχνότερα οδοντιατρικές υπηρεσίες που αφορούν αποκαταστάσεις με ολικές οδοντοστοιχίες με μερικές και με επένθετες. Η διατήρηση της στοματικής υγιεινής δεν διαφέρει από αυτή των ενηλίκων ή των παιδιών με τη διαφορά ότι οι ηλικιωμένοι αντιμετωπίζουν δυσκολία στην τήρηση των οδηγιών αυτών. Πολλά προβλήματα δημιουργούνται στους νωδούς και στους φέροντες κινητές οδοντοστοιχίες λόγω κακής υγιεινής, μη τήρησης των κατευθυντήριων οδηγιών και μη προσέλευσης τους στις απαραίτητες συνεδρίες επανελέγχου. Κρίνεται αναγκαία η στρατηγική ανάπτυξης της προαγωγής της στοματικής υγείας των ηλικιωμένων μέσα από εκστρατεία ενημέρωσης των πολιτών. Οι ηλικιωμένοι θα πρέπει να ενημερωθούν και να εκπαιδευτούν από το κράτος για να ενισχύσουν την στοματική τους υγεία (Κοσιώνη 2009, 2010).

είναι πολυσυστηματική φλεγμονώδης νόσος που χαρακτηρίζεται από το σχηματισμό κοκκιωμάτων (φυμάτια) χωρίς τη χαρακτηριστική κεντρική νέκρωση της φυματίωσης (τυροειδοποίηση). Η νόσος προσβάλλει συχνότερα τους πνεύμονες, τους ενδοθωρακικούς λεμφαδένες, τους οφθαλμούς και το δέρμα.

ΑνοσοπαθολΚοινωνικές επιπτώσεις νωδότηταςογία

Ο Alexander και ο Lada πατέρες της ψυχοσωματικής αναφέρουν πως ο νωδός ασθενής πάσχει από μια αναπηρία σε ένα τμήμα του σώματος και συγκεκριμένα του Στοματογναθικού Συστήματος ( Γιαννικάκης 2003).

Οι επιπτώσεις της νωδότητας είναι τόσο λειτουργικές όσο και κοινωνικές. Με την απώλεια των δοντιών χάνονται βασικά σημεία αναφοράς του στοματογναθικού συστήματος, όπως η μάσηση, η ομιλία, η κατάποση και η αισθητική του προσώπου. (Γιαννικάκης, 2003). Ψυχοκοινωνικά, σύμφωνα με έρευνες, οι ηλικιωμένοι παρουσιάζουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, κατάθλιψη, φόβο, ανασφάλεια κατά τη διάρκεια της μάσησης, και αίσθημα κατωτερότητας (Friedman1987,·Slade 1994).

Μελέτη που πραγματοποιήθηκε στην Ινδία εξέτασε τη σχέση του άγχους με την ικανοποίηση που προσφέρουν τα δόντια. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε στο τμήμα Προσθετικής του Ινστιτούτου Οδοντιατρικής και για διάστημα 17 μηνών. Αφού ελέγχθηκε το επίπεδο άγχους με ερωτηματολόγιο και αξιολογήθηκε, έδειξε ότι σημαντικό ρόλο στο άγχος είναι η απώλεια των δοντιών, το φύλο, η ηλικία, η εμπειρία με κινητές οδοντοστοιχίες και η ικανοποίησή τους από αυτές. Οι γυναίκες είχαν υψηλότερο ποσοστό άγχους που σχετίζεται με την απώλεια δοντιών σε σχέση με τους άντρες (Shrivastava 2012).

Ακόμη, έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί για τις ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις της νωδότητας, αναφέρουν ότι επηρεάζει την αυτοεκτίμηση, την κοινωνικότητα των ηλικιωμένων ενώ αρκετοί εμφανίζουν κατάθλιψη. Σύμφωνα με τη μελέτη που πραγματοποιήθηκε στο Γκουτζαράτι για τις επιπτώσεις της νωδότητας σε σχέση με την κατάθλιψη, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το 58% του δείγματος δυσκολεύτηκε να προσαρμοστεί σε αυτή την κατάσταση εμφανίζοντας χαμηλή αυτοεκτίμηση, απόσταση από κοινωνικές συναναστροφές και κατάθλιψη (Rupal, 2015).

Ακολούθως, και στο 43ο ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Οδοντιατρικής Εταιρίας ερευνών παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα σχετικά με το άγχος και την κατάθλιψη σε ασθενείς χωρίς δόντια. Το 13,4% των συμμετεχόντων ανέφερε άγχος, το 16,7% κατάθλιψη ενώ το 5,7% ένα συνδυασμό κατάθλιψης και άγχους (Μπατσκίνη 2018).

Αντίστοιχα, στην Ιαπωνία το 2013 εξετάστηκε η σχέση του γέλιου και της στοματικής υγείας σε μια κοινότητα ηλικιωμένων. Οι συμμετέχοντες άντρες ήταν 11.239 ενώ οι γυναίκες 12.799 και όλοι άνω των 65 ετών. Αποτελέσματα έδειξαν ότι οι ηλικιωμένοι που είχαν τουλάχιστον 10 δόντια είχαν περισσότερες πιθανότητες να γελάσουν σε σχέση με πλήρως νωδούς ασθενείς (Mayumi 2021).

Έχει πραγματοποιηθεί η μελέτη σε σχέση με την ποιότητα του φαγητού των ηλικιωμένων νωδών ή φερόντων οδοντοστοιχείες, όπου τα αποτελέσματα έδειξαν ότι αποφεύγεται η κατανάλωση τροφών που επηρεάζει την ευστάθεια και τη συγκράτηση της οδοντοστοιχίας. Μερικοί δήλωσαν πως λόγω πόνου κατά τη διάρκεια της μάσησης, λόγω μεγέθους του βλωμού και λόγω σύστασης τροφής απέφευγαν κοινωνικές δραστηριότητες που είχαν διατροφικό περιεχόμενο. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ατελής μάσηση της τροφής επιφέρει και οργανικά προβλήματα ( Obrez 1999).

Ο σχηματισμός κοκκιωμάτων αρχίζει από τα φαγοκύτταρα της συμφυούς ανοσολογικής απόκρισης που εκφράζουν υποδοχείς αναγνώρισης προτύπου, όπως είναι οι υποδοχείς δίκην toll (TLR).. Τα φαγοκύτταρα προσπαθούν να ενσωματώσουν το υποκινητικό παθογόνο και να προετοιμάσουν τo προσαρμοζόμενo ανοσοποιητικό σύστημα παρουσιάζοντας τα ξένα αντιγόνα στην επιφάνεια των MHC μορίων τάξης Ι ή ΙΙ. Ανάλογα με το παθογόνο αίτιο και διάφορους γενετικούς παράγοντες και επιγενετικούς παράγοντες η επικρατούσα προσαρμοζόμενη άνοση αντίδραση είναι Th1 είτε Th2 είτε Th17, ανάλογα με τον τύπο των Τ κυττάρων που ενεργοποιούνται. Όταν επικρατεί η ενεργοποίηση των Th1 κυττάρων αναφερόμαστε σε Th1 άνοση απόκριση (εδώ βιβλιογραφία από ιδεα μεδικαλ νιουσλεττερ). Η επακόλουθη απελευθέρωση προφλεγμονωδών κυτταροκινών από τα κύτταρα της συμφυούς και της προσαρμοζόμενης ανοσίας κατευθύνει το σχηματισμό κοκκιωμάτων.

Στη σαρκοείδωση τα κοκκιώματα αποτελούνται από επιθηλιοειδή κύτταρα, μονοπύρηνα και CD4+ Τ κύτταρα με λίγα περιφερικά CD8+ Τ κύτταρα. Το ποσοστό των Τ λεμφοκυττάρων στο βρογχοκυψελιδικό έκπλυμα (BAL) είναι αυξημένο και τυπικά αποτελεί το 20-60% του συνολικού αριθμού κυττάρων. Επικρατούν τα CD4+ κύτταρα και ο λόγος CD4+:CD8+ κυττάρων που φυσιολογικά είναι 2:1 σε ασθενείς με σαρκοείδωση ανέρχεται σε > 3:1.

Πρόληψη νωδότηταςTh1 πόλωση

Η νωδότητα, όπως αναφέρθηκε, σχετίζεται με το επίπεδο ανεξαρτησίας των ηλικιωμένων και με το μορφωτικό τους επίπεδο, αλλά και με το οικογενειακό τους εισόδημα. Η οδοντιατρική επιστήμη διακρίνεται σε τρεις ομάδες όπου καθεμία προσπαθεί να παρέμβει με το δικό της μέσο ώστε να προλάβει ή να ελέγξει ή και να θεραπεύσει κάθε νόσο του στόματος. Συνεπώς η νωδότητα μπορεί να προληφθεί με τα εξής επιμέρους μέτρα:

Α) Προληπτική Οδοντιατρική: Στόχο έχει την ενημέρωση και την εκπαίδευση των πολιτών στους κανόνες στοματικής υγιεινής για την αποφυγή δημιουργίας οδοντιατρικών προβλημάτων. Η πολιτεία θα πρέπει να οργανώσει εκστρατεία ενημέρωσης του ηλικιωμένου πληθυσμού για τη αξία της διατήρησης της στοματικής υγιεινής. Οφείλει να εκπαιδεύσει νοσηλευτές και άλλους παραϊατρικούς κλάδους ώστε να μπορούν να εξυπηρετούν τους μη ανεξάρτητους ηλικιωμένους.

Β) Έλεγχος - Αναστολή της νόσου: Μέσω της δευτερογενούς πρόληψης προλαμβάνεται η εξέλιξη της νόσου. Είναι σημαντικό η εξέλιξη της νόσου να διαγιγνώσκεται σε πρώιμο στάδιο ώστε να παρεμβαίνει ο οδοντίατρος και να προλαμβάνει δυσχερέστερες συνέπειες. Με τον τακτικό οδοντιατρικό έλεγχο και με την τυχαία εύρεση μιας ανερχόμενης βλάβης, επιτυγχάνεται η θεραπεία σε πρώιμο στάδιο και έτσι διατηρούνται τα δόντια στον φραγμό.

Γ) Αποκατάσταση: Με τον όρο αποκατάσταση ή τριτογενής πρόληψη χαρακτηρίζεται η εφαρμογή μέτρων με τα οποία σκοπείται η επανάκτηση τμήματος ενός λειτουργικού οργάνου. Στην τριτογενή πρόληψη περιλαμβάνονται όλες οι οδοντιατρικές θεραπείες που αφορούν στην προσθετική αποκατάσταση δοντιών (στεφάνες, οδοντοστοιχίες, εμφυτεύματα) αλλά και στις θεραπείες που πραγματοποιούνται προκειμένου να μην έχουμε απώλεια δοντιών όπως ενδοδοντική θεραπεία, περιοδοντική θεραπεία (Αποστόλου 2003,· Κοσιώνη 2010).

Είναι πλέον τεκμηριωμένο ότι η κοκκιωματώδης φλεγμονή της σαρκοείδωσης συνδέεται με μεγάλη παραγωγή κυτταροκινών που συνοδεύουν την Th1 άνοση απόκριση (Th1 πόλωση). Η έκκριση IL-12, IL-18 και IL-27 που ενισχύουν την Th1 απόκριση είναι αυξημένη. Ιδιαίτερα αυξημένη είναι η έκκριση ιντερφερόνης-γ (IFN-γ) που είναι η χαρακτηριστική κυτταροκίνη που εκκρίνεται από τα βοηθητικά Τ κύτταρα τύπου 1. Η IFN-γ ενεργοποιεί τα μακροφάγα και δρα συνεργικά με άλλες κυτταροκίνες (όπως ο TNF) στη θανάτωση των μικροβίων. Οι ιντερλευκίνες IL-2 και IL-15, που επίσης υπερεκκρίνονται στη σαρκοείδωση ενισχύουν τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό των Τ κυττάρων και ελαττώνουν το ρυθμό απόπτωσης (προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος) τους. Τα CD8+ T κύτταρα που εκφράζουν την IFN-γ συμβάλλουν στη Th1 πόλωση που παρατηρειται στη σαρκοείδωση. Στα ίδια πλαίσια στους πάσχοντες εμφανίζεται αυξημένη παραγωγή του μεταγραφικού παράγοντα STAT1, που ρυθμίζει τη διαφοροποίηση των Th1 κυττάρων. (Όταν μπεί η βιβλιογραφία να αλλαχθεί η σειρά αυτών των ιντερλευκινών για να μη μοιάζει με το αρχικό κείμενο).

Αντίθετα οι ιντερλευκίνες IL-4 και IL-5 των Th2 κυττάρων υποεκκρίνονται. Ομοίως υποεκκρίνονται στον τόπο της φλεγμονής οι περισσότερες χημειοκίνες και οι υποδοχείς χημειοκινών που σχετίζονται με την Th2 άνοση απόκριση. Εξαίρεση, τουλάχιστον για μια υποομάδα ασθενών, αποτελεί η IL-13 που επίσης παράγεται από τα Th2 T λεμφοκύτταρα.

Ο ρόλος των Th17 στη σαρκοείδωση παραμένει αδιευκρίνιστος. Έχει αναφερθεί από ορισμένους συγγραφείς ότι, εκτός από την Th1 πόλωση, τα CD4+ κύτταρα του βρογχοκυψελιδικού εκπλύματος παρουσίαζαν χαρακτηριστικά συμβατά με Th17 πόλωση και πιθανόν τα Th17 Τ κύτταρα συμμετέχουν στο σχηματισμό κοκκιωμάτων. Αντίθετα σε άλλη εργασία βρέθηκε μειωμένη έκφραση του mRNA της IL-17A στα CD4+ βρογχοκυψελιδικά κύτταρα σε πάσχοντες από σαρκοείδωση σε σχέση με φυφυσιολογικούς μάρτυρες. Γενικά όλα τα ως σήμερα γνωστά εργαστηριακά ευρήματα ενισχύουν την άποψη ότι η σαρκοείδωση είναι νόσημα που χαρακτηρίζεται κατά κύριο λόγο από Th1 πόλωση.

Επί πλέον οι κλινικές παρατηρήσεις ενισχύουν την άποψη ότι η Th1 πόλωση είναι τυπικό και παθογενετικό γνώρισμα της σαρκοείδωσης. Η θεραπευτική χρήση βιολογικών παραγόντων που ενισχύουν την Th1 απόκριση, όπως οι IFN-α, IFN-γ και IL-2 σχετίζεται με αυξημένη επίπτωση πρωτοεμφανιζόμενης ή υποτροπιάζουσας σαρκοείδωσης. Το ίδιο έχει παρατηρηθεί με την αποκατάσταση της ανοσίας μετά από χορήγηση εντατικής αντιρετροϊκής θεραπείας (HAART). Τέλος η συσχέτιση της σαρκοείδωσης με την 5q-μυελοδυσπλασία με εξάλειψη γονιδίων που κωδικοποιούν Th2 κυτταροκίνες, όπως η IL-4, ενισχύουν τη σημασία της Th1 πόλωσης στην παθογένεια της σαρκοείδωσης.

Ρόλος του TNF

Ο παράγων νέκρωσης όγκων (TNF) έίναι γνωστός μεσολαβητής σχηματισμού κοκκιωμάτων. Κύτταρα από πνεύμονα ασθενών με σοβαρή ή προϊούσα σαρκοείδωση απελευθερώνουν ex vivo μεγαλύτερες ποσότητες TNF σε σχέση με ασθενείς στους οποίους η νόσοςείναι ανενεργός. Θεραπεία με αναστολείς του TNF σε πάσχοντες από σαρκοείδωση είχε ως αποτέλεσμα βελτίωση της πνευμονικής λειτουργίας και υποχώρηση των εξωπνευμονικών εκδηλώσεων, γεγονός που τεκμηριώνει τη σημασία αυτής της κυτταροκίνης στην παθογένεια της νόσου. Αντίθετα άλλες προφλεγμονώδεις κυτταροκίνες, όπως η IL-1, o MIF και η IL-6, αν και υπερεκκρίνονται, δεν έχουν ξεκάθαρα ενοχοποιηθεί στην παθογένεια της σαρκοείδωσης.

Παράλληλα με την υπερέκκριση προφλεγμονωδών κυτταροκινών σε πάσχοντες από σαρκοείδωση παρατηρείται υπερπαραγωγή από τα κύτταρα του πνεύμονα μεταγραφικών παραγόντων της οικογένειας NFκΒ. Αντίθετα υπάρχει ελαττωμένη παραγωγή του αντιφλεγμονώδους μεταγραφικού παράγοντα PPAR-γ.

Ανοσορρυθμιστικά κύτταρα

Τα Τ ρυθμιστικά κύτταρα (Treg) περιορίζουν την άνοση απόκριση καταστέλλοντας τη λειτουργία τόσο των υπεύθυνων παρουσίασης αντιγόνου κυττάρων όσο και των τελικών Effector T κυττάρων. Μια ομάδα αυτών των φυσικά υπαρχόντων κυττάρων είναι FoxP3 θετικά καταστέλλουν την παραγωγή προφλεγμονωδών κυτταροκινών και αναστέλλουν το σχηματισμό κοκκιωμάτων in vitro. (να βάλω βιβλιογραφια ιδεα μεδικαλ νιουσλεττερ)

Σε ασθενείς με σαρκοείδωση βρέθηκε ότι είναι ελαττωμένος ο αριθμός των FoXP3+ Treg κυττάρων αλλά και η έκφραση του FoXP3 των Τ κυττάρων ειδικά αυτών που απομονώνονται σε υλικό από πνεύμονα. Τα ευρήματα αυτά συνηγορούν στην άποψη ότι η σαρκοείδωση συνοδεύεται από ανεπάρκεια της φυσικής ανοσορρυθμιστικής λειτουργίας, αλλά εξακολουθεί να παραμένει αβέβαιο αν αυτή η ανεπάρκεια παίζει σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση της σαρκοειδικής φλεγμονής.

Το αγγειοδραστικό εντερικό πεπτίδιο (VIP) είναι μια πεπτιδική ορμόνη με γνωστή ανοσορρυθμιστική δράση στις χρόνιες φλεγμονές. Η χορήγηση εισπνοών VIP σε ασθενείς με σαρκοείδωση οδήγησε σε βαθμιαία αύξηση του αριθμού των CD4+CD127-CD25+ Treg κυττάρων και σε ελάττωση της παραγωγής TNF από τα κύτταρα του πνεύμονα. Εξ άλλου πειραματικές μελέτες απέδειξαν την ιδιότητα του VIP να μετατρέπει in vitro τα άωρα CD4+CD25- T κύτταρα σε CD4+CD25+FoxP3+ Treg κύτταρα. Οι μελέτες αυτές οδήγησαν τους Prasse et al να προτείνουν την εισπνοή VIP ως μέθοδο θεραπείας πνευμονικών νοσημάτων ανοσολογικής αιτιολογίας μεταξύ των οποίων και της σαρκοείδωσης.

Σε μια ομάδα ασθενών με σαρκοείδωση χωρίς σύνδρομο Löfgen βρέθηκε ελαττωμένος αριθμός NK T κυττάρων στο αίμα, τους λεμφαδένες και τον πνευμονικό ιστό. Το αποτέλεσμα οδήγησε τους συγγραφείς να διατυπώσουν την άποψη ότι η ανεπάρκεια ΝΚ Τ κυττάρων συμβάλλει στην εμφάνιση χρόνιας ενεργού φυματίωσης.

Συμφυής ανοσία

Ο ρόλος της συμφυούς ανοσίας στην παθογένεια της σαρκοείδωσης έχει ελάχιστα μελετηθεί με εξαίρεση την ούτως καλούμενη κατάσταση πρώτης απόκρισης (first-responder status) της συμφυούς άνοσης απόκρισης στην κάκωση ή τη λοίμωξη και τη λειτουργία της ρύθμισης της προσαρμοζόμενης ανοσίας. Υπάρχει η άποψη πως τα δενδριτικά κύτταρα παίζουν κεντρικό ρόλο στην παθογένεια της σαρκοείδωσης αλλά τα υπάρχοντα στοιχεία που στηρίζουν αυτή την ιδέα είναι περιορισμένα. Υπάρχουν αρκετές μελέτες που δείχνουν πως οι υποδοχείς TLR εμπλέκονται στη ρύθμιση της συμφυούς άνοσης απόκρισης σε ασθενείς με σαρκοείδωση. Σε μια μελέτη βρέθηκε πως ο πολυμορφισμός των TLR2 συνδέεται με αυξημένη έκφραση των προφλεγμονωδών κυτταροκινών TNF, IL-12 και IL-6 στα μονοκύτταρα του αίματος ασθενών με σαρκοείδωση. Σε άλλη εργασία οι συγγραφείς του άρθρου βρήκαν ότι η διέγερση των TLR2 με αμυλοειδές Α του ορού (SAA) προάγει την παραγωγή TNF.

Αν και αρκετές μελέτες δείχνουν πως η συμφυής άνοση απόκριση έχει κρίσιμη θέση στην ανοσοπαθογένεια της σαρκοείδωσης, οι μηχανισμοί δεν έχουν σαφώς διευκρινιστεί.

ΠαρεμβάσειςΜηχανισμοί της ίνωσης

Ένα τεράστιο αγκάθι της Ελληνικής κοινωνίας είναι η απουσία της ασφαλιστικής κάλυψης της στοματικής κοιλότητας. Οι ηλικιωμένοι συνήθως έχουν χαμηλό εισόδημα και δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν στην οικονομική επιβάρυνση των οδοντικών προσθετικών εργασιών. Αρκετοί μένουν χωρίς κάποια προσθετική αποκατάσταση για αρκετό διάστημα λόγω οικονομικών προβλημάτων με δυσχερείς συνέπειες τόσο ψυχοκοινωνικά όσο και στους ιστούς του στόματος. Το κράτος οφείλει να ενισχύσει τα ασφαλιστικά ταμεία ως προς την οδοντιατρική περίθαλψη των ασθενών τόσο στην ποιότητα όσο και στην χρηματική κάλυψη των αναγκών αυτών. Μέριμνα πρέπει να δοθεί και στους ηλικιωμένους που είναι μη ανεξάρτητοι και δεν μπορούν να μετακινηθούν ώστε να φροντίσουν την οδοντιατρική τους αποκατάσταση. Ομοίως πρέπει να ενισχυθεί το πρόγραμμα «βοήθεια στο σπίτι» με καταρτισμένους επαγγελματίες ώστε να παρέχουν οδοντιατρική φροντίδα. Ακόμα κρίνεται αναγκαία η διαμόρφωση ειδικών χώρων που να εξυπηρετούν την προσέλευση των ασθενών των οποίων η μετακίνηση είναι δύσκολη. ( Αποστολοπούλου 2003, Κοσιώνη 2010)

Το δυσάρεστο κλινικό αποτέλεσμα της κοκκιωματώδους φλεγμονής στη σαρκοείδωση είναι ότι καταλήγει σε ίνωση του πνεύμονα, της καρδιάς και του ήπατος. Οι μηχανισμοί που συμβάλλουν στην ινωτική κατάληξη δεν είναι, αν μάλιστα λάβουμε υπόψη πως η IFN-γ που απελευθερώνεται στα σημεία της κοκκιωματώδους φλεγμονής, δρα ανασταλτικά στον πολλαπλασιασμό των ινοβλαστών και την εναπόθεση διάμεσης θεμέλιας ουσίας (κολλαγόνου). Αντίθετα άλλες κυτταροκίνες όπως οι TGF-β, IGF-1 και μεταλλοπρωτεϊνάσες που εκκρίνονται στα σημεία σαρκοειδικής φλεγμονής επάγουν την ινωτική διεργασία. Υπάρχουν ενδείξεις πως σε ασθενείς με ίνωση από σαρκοείδωση τα κυψελιδικά μακροφάγα εκφράζουν ένα εναλλακτικό Μ2 φαινότυπο που χαρακτηρίζεται από αυξημένη έκκριση χημειοκινών, όπως η CCL-18, που προάγει την αναδιαμόρφωση των αεραγωγών ευνοώντας την ίνωση (εδώ να βάλω βιβλιογραφία από το ιδεα μεδικαλ).

Με δεδομένο την έλλειψη Th2 κυττάρων που εκφράζουν την IL-4, έχει διατυπωθεί η άποψη ότι ίσως οι ιντερλευκίνες IL-10 και IL-13 προάγουν τη διαφοροποίηση των μακροφάγων σε προϊνωτικό φαινότυπο.

Είναι φανερό ότι πρέπει να εντατικοποιηθεί η έρευνα όσον αφορά στους σημαντικούς μηχανισμούς ίνωσης στη σαρκοείδωση ώστε να προληφθεί η τελική ίνωση.

Summary

ImmTeeth loss a negative impact on the social life of elderly patientsunology of sarcoidosis. Eleni KarapetrouAnthony Papaconstantinou

STeeth loss may affect various facial functions, mainly speech and mastication but there is also negative social impact. Elderly edentulous patients show signs of anxiety, depression, inferiority complex and insecurity during mastication. For this reason a significant number of them avoid social interactions and involve alimentation. Primarily edentulation can be prevented through proper information and guidance of oral hygiene. In advanced stages patients can be treated with full or partial denture. Unfortunately, concerning the Greek healthcare system, costs are reimbursed at the lowest levels for dental treatments resulting in lack of proper restoration for the low- income senior patients.

arcoidosis is a multisystem inflammatory disease characterized by noncaseating granulomas. The disease most commonly affects the lungs, lymph nodes, eyes and skin. Immunologic hallmarks of the disease include highly polarized expression of cytokines produced by Th1 cells and TNF at sites of inflammation. By contrast cytokines released by Th2 cells are downregulated. The role of Treg cells as well as innate immune mechanisms remains uncertain. Finally, mMore research effort is necessary to define the mechanisms of fibrosis in sarcoidosisa.

Περίληψη

Η σαρκοείδωση είναι πολυσυστηματική φλεγμονώδης νόσος, που χαρακτηρίζεται από σχηματισμό κοκκιωμάτων χωρίς κεντρική τυροειδοποίηση. Η νόσος προσβάλλει συχνότερα τους πνεύμονες, τους λεμφαδένες, τους οφθαλμούς και το δέρμα. Στα ιδιαίτερα ανοσολογικά χαρακτηριστικά της νόσου περιλαμβάνεται η έντονη πόλωση στην παραγωγή κυτταροκινών των Th1 κυττάρων και TNF στα σημεία της φλεγμονής. Αντίθετα είναι μειωμένες οι κυτταροκίνες που απελευθερώνονται από τα Th2

Βιβλιογραφία

Αναστασιάδου, Β., Διαχείριση ολικής νωδότητας συμβατικές/ κλασσικές οδοντοστοιχίες, 2015, Εκδόσεις: Κάλλιππος.

Αναστασιάδου, Β., Διαχείριση Σύνθετων Αποκαταστάσεων στα πλαίσια της Γηριατρικής Οδοντιατρικής, 2015, Εκδόσεις: Σύνδεσμος Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών.

Αποστόλου, Ξ,. Αποστολοπούλου, Προληπτική Οδοντιατρική, 2003, Εκδόσεις: Συμμετρία.

Γιαννικάκης, Σ,. Ολικές οδοντοστοιχίες, Αθήνα 2003, Εκδόσεις: Μπονισέλ.

Καρκαζής, Η,. Κοσιώνη, Α,. Ολική νωδότητα και ολικές οδοντοστοιχίες. Σύγχρονες απόψεις και εκπαιδευτικές τάσεις στα πλαίσια επιδημιολογικών δεδομένων, Στοματολογία 2012, 69 (2):32-46

Κοσιώνη, Α,. Ραχιώτης, Χ,. Πρόληψη και προαγωγή της στοματικής υγείας στους ηλικιωμένους, 2010, Ελληνικά Στοματολογικά Χρονικά.

Μπατσκίνη, Α,. 2018, Νέα μελέτη συνδέει την απώλεια δοντιών με κατάθλιψη και άγχος, Διαθέσιμο στο: https://www.aftodioikisi.gr/ygeia/nea-meleti-syndei-tin-apolia-dontion-katathlipsi-ke-agchos/[1/02/2021]

Friedman, Ν., Landesman, Η., Wexler, Μ., The influences of fear, anxiety, and depression on the patient's adaptive responses to complete dentures. Part I, 1987 Dec, 58(6):687-9, PMID: 3480355 DOI: 10.1016/0022-3913(87)90419-7

Hirosaki, M., Ohira, T., Shirai, K. et al, Association between frequency of laughter and oral health among community-dwelling older adults: a population-based cross-sectional study in Japan, 2021 Jan, PMID: 33432445 DOI: 10.1007/s11136-020-02752-7

Obrez, A., Grussing, P., Opinions and feelings on eating with complete dentures: a qualitative inquiry, Sep-Oct 1999; 19(5):225-9. doi: 10.1111/j.1754-4505.1999.tb01390.x

Rupal, J., Shah, L., Fatema, J., Munira, J., Vishal, J., Hemal, S., Ghanshyam, C., Patel, A study of the emotional effects of tooth loss in an edentulous Gujarati population and its association with depression, Jul-Sep 2015; 15(3):237-43, PMID: 26929519 PMCID: PMC4762342 DOI: 10.4103/0972-4052.161564.

G D Slade 1, A J Spencer, Social impact of oral conditions among older adults, 1994 Dec; 39(6):358-64, PMID: 7832683 DOI: 10.1111/j.1834-7819.1994.tb03106.x

Van de Kamer JH, ten Bokkel Huinink H, Weijers HA. Rapid method for the determination of fat in feces. J Biol Chem. 1949, 177:347-355.

Walters MP, Kelleher J, Gilbert J, Littlewood JM. Clinical monitoring of steatorrhea in cystic fibrosis. Arch Dis Child 1990, 65:99-102 (Full text)

► Επιστροφή στην πρώτη σελίδα του IDEA Medical Newsletter

Προειδοποίηση

Το περιεχόμενο του IDEA MEDICAL NEWSLETTER είναι επιστημονικό και απευθύνεται σε γιατρούς και λοιπούς επαγγελματίες υγείας. Σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί από πρόσωπα που δεν έχουν τα προσόντα νόμιμης άσκησης του ιατρικού επαγγέλματος για οποιαδήποτε θεραπευτική ή διαγνωστική εφαρμογή.