ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ (REVIEW)                                                           Βιβλιογραφική αναφορά (Citation)

IDEA Medical Newsletter 2010:1,1. Available at http://www.idea-lab.gr/newslet20100101.htm

 

 

Σύντομη ιστορική ανασκόπηση νοσημάτων από prion

Ουρανία Σπυράκου

Οι σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες είναι νευρολογικές νόσοι που έχουν το ασυνήθιστο χαρακτηριστικό ότι είναι ταυτόχρονα λοιμώδεις και κληρονομικές.  Χαρακτηρίζονται από προοδευτική εκφύλιση του Κ.Ν.Σ., όπου δημιουργούνται κοιλότητες που δίνουν στον εγκέφαλο εικόνα σπόγγου.  Προσβάλλουν μια ευρεία ποικιλία ζωικών ειδών, στα οποία συμπεριλαμβάνονται ο άνθρωπος, η αγελάδα, η γάτα, το πρόβατο, το ελάφι και αρκετά άλλα.  Σήμερα θεωρούνται λοιμώδη νοσήματα, που όμως δεν οφείλονται σε κάποιο βακτήριο ή ιό ή έστω κάποιο παράγοντα που περιέχει νουκλεϊνικό οξύ, αλλά το μοναδικό αίτιο που έχει απομονωθεί είναι απλώς μια παθολογικά αναδιπλωμένη (misfolded) πρωτεΐνη, που ονομάσθηκε prion (proteinaceous infectious only).  Επιπρόσθετα οι πρωτεΐνες prion φαίνεται πως έχουν την ικανότητα να διαπερνούν το «βιολογικό φραγμό» και να προσβάλλουν διαφορετικά ζωικά είδη (Martins et al 2002)

To 1939 ορισμένα πρόβατα στη Σκωτία εμβολιάστηκαν έναντι της «κυκλικής νόσου» (looping ill).  Το εμβόλιο, που είχε παρασκευασθεί από εκχύλισμα εγκεφάλου προβάτων επεξεργασμένο με φορμαλδεΰδη, περιείχε ένα αδρανοποιημένο λοιμογόνο παράγοντα.  Διαπιστώθηκε πως αυτός ο παράγοντας διατήρησε τη λοιμογόνα του δράση ακόμα και μετά την κατεργασία με φορμαλδεΰδη και προκάλεσε σε 10% των εμβολιασθέντων προβάτων τη νόσο scrapie, ένα εκφυλιστικό νευρολογικό νόσημα που σήμερα κατατάσσεται στις σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες (Weissmann et al 2002)

Το 1986 περιγράφηκε στη Μ. Βρετανία η σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών (ΣΕΒ ή BSE) ή «νόσος των τρελών αγελάδων».  Τα προσβεβλημένα ζώα παρουσίασαν διαταραγμένη συμπεριφορά, εμφάνισαν αδυναμία στην όρθια στάση και διαταραχές της αισθητικότητας.  Η επιδημία έφθασε στο μέγιστο το 1993, όταν σύμφωνα με υπολογισμούς 1,2 εκατομμύρια ζώα είχαν προσβληθεί και το κρέας περίπου 730 χιλιάδων μολυσμένων αγελάδων εισήλθε στην τροφική αλυσίδα του ανθρώπου.  Οι εξαγωγές βοδινού κρέατος από το Ηνωμένο Βασίλειο διακόπηκαν και ολόκληρα κοπάδια βοοειδών εξοντώθηκαν για να σταματήσει η εξάπλωση της νόσου.  Το οικονομικό κόστος ήταν τεράστιο.  Σημειώνεται ότι η εμφάνιση της ΣΕΒ συνδέθηκε με τη διατροφή των βοοειδών με ανεπαρκώς κατεργασμένες ζωικές τροφές (κρεατάλευρα) που προέρχονταν από πρόβατα που απεβίωσαν από scrapie. (Glatzel και Aguzzi 2001)  

Το 2003 χιλιάδες ελάφια στο Colorado και το Wisconsin των ΗΠΑ εξοντώθηκαν για να προληφθεί η εξάπλωση της CWD (Chronic Wasting Disease), μιας ακόμα νόσου που οφείλεται σε prion (Arduengo 2003)

Στο τέλος του 2008, μόνο στη Βρετανία είχαν αναφερθεί περισσότερα από 184.500 διαπιστωμένα περιστατικά ΣΕΒ (CDC 2010)

Το kuru ήταν ένα είδος σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας του ανθρώπου, που περιγράφηκε σε μια απομονωμένη φυλή κανιβάλων Παπούα της Νέας Γουϊνέας που έτρωγαν εγκεφάλους νεκρών ομοφύλων τους για λόγους τελετουργικούς.  Η νόσος χαρακτηρίζονταν από μυοκλωνικούς σπασμούς, απώλεια συντονισμού και προοδευτική άνοια.  Η ασθένεια εξέλιπε με το τέλος της πρακτικής του κανιβαλισμού και δεν αποτέλεσε ποτέ πραγματικό κίνδυνο για την υπόλοιπη ανθρωπότητα (Arduengo 2003)

Η κληρονομική μορφή της νόσου Creutzfeldt-Jakob (CJD) του ανθρώπου είχε περιγραφεί πριν από το 1922, αλλά πολύ αργότερα αναγνωρίστηκε ότι οφείλεται σε prion.  Μέχρι σήμερα η κληρονομική μορφή είναι σπάνια και θεωρείται ότι δεν μεταδίδεται, έτσι ο πιθανός κίνδυνος είναι ασήμαντος (Collinge 2001)

Η θανατηφόρα οικογενής αϋπνία (fatal familial insomnia ή FFI) και η νόσος Gerstmann-Sträussler-Scheinker (GSS) είναι δύο ακόμα πολύ σπάνιες κληρονομικές παθολογικές καταστάσεις που οφείλονται σε παθολογικό prion (Jacewicz 2009)

Το 1996 αναφέρθηκαν για πρώτη φορά στη Βρετανία 10 περιπτώσεις ενός νέου τύπου παραλλαγμένης (variant) νόσου Creutzfeldt-Jacob (vCJD) και μέχρι σήμερα έχουν περιγραφεί αρκετές εκατοντάδες περιστατικά vCJD στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιρλανδία, τη Γαλλία, τις ΗΠΑ και τον Καναδά.  Αντίθετα με την κλασσική CJD ή το kuru η vCJD θεωρείται πως σχετίζεται με τη ΣΕΒ των αγελάδων (CDC 2008)

Ειδικότερα η μορφολογία της ιστικής καταστροφής και ο τρόπος εναπόθεσης των μαζών πρωτεΐνης στο νευρικό σύστημα είναι πανομοιότυπες στη vCJD του ανθρώπου και τη ΣΕΒ.  Επί πλέον είναι πρακτικά αδύνατος ο βιοχημικός διαχωρισμός με χρήση πρωτεολυτικών ενζύμων των prion της vCJD και της BSE.  Τέλος η επιδημιολογία της vCJD ενισχύει την άποψη πως η νόσος του ανθρώπου έχει σχέση με τη νόσο των αγελάδων.  Για παράδειγμα δεν έχουν βρεθεί διαπιστωμένες περιπτώσεις vCJD σε γεωγραφικές περιοχές, στις οποίες δεν έχουν αναφερθεί κρούσματα BSE στα βοοειδή (CDC 2008).

Όμως όλες οι ενδείξεις συσχέτισης της vCJD του ανθρώπου με τη BSE των βοοειδών δεν μπορούν να αξιολογηθούν πλήρως, γιατί ο χρόνος επώασης της νόσου στον άνθρωπο είναι εξαιρετικά μεγάλος και πιθανότατα πρέπει να περάσουν χρόνια από την κατανάλωση του μολυσμένου κρέατος μέχρι την εμφάνιση των κλινικών συμπτωμάτων.

 

Summary

Brief history of prion diseases. Urania Spyrakou

Spongiform encephalopathies are neurological diseases that they are both inherited and infectious. The diseases are caused by a misfolded protein, called a prion.

Prion diseases affect a wide variety of species including cattle, cats, sheep, deer, and others.

The inherited form of human prion disease, CJD, was described prior to 1922.  Kuru in Papua N. Guinea was the first human transmissible spongiform encephalopathy.  GSS and FFI are two very rare inherited human encephalopathies.  In 1996, the new variant CJD was described based on cases in Great Britain. The new variant disease of humans (vCJD) was linked to BSE in cattle.

 

Βιβλιογραφία

Arduengo M. Prions: The unfolding story of a good protein gone bad. 2003. Promega Corporation, Madison, WI (Leaflet).

Centers for Disease Control and Prevention. BSE (Bovine Spongiform Encephalopathy, or Mad Cow Disease). 2010. Available on line at http://www.cdc.gov/ncidod/dvrd/bse/index.htm (Accessed: 12/6/2010)

Centers for Disease Control and Prevention. Rule out of variant CJD as the cause of death of a Virginia resident. 2008. Available online at http://www.cdc.gov/ncidod/dvrd/vcjd (Accessed: 12/6/2010)

Collinge J. Prion diseases of humans and animals: Their causes and molecular basis. Annu Rev Neurosci. 2001, 24: 519-50 (Abstract)

Glatzel M and Aguzzi A. (2001) The shifting biology of prions. Brain Res Rev. 2001, 36(2-3): 241-48 (Abstract)

Jacewicz M. Prion Diseases (Transmissible Spongiform Encephalopathies). The Merck Manuals. 2009. Available on line at http://www.merck.com/mmpe/sec16/ch217/ch217e.html (Accessed: 12/6/2010)

Martins VR, Linden R, Prado MA et al.  Cellular prion protein: On the road for functions.  FEBS Lett. 2002, 512(1-3):25-8 (Abstract)

Weissmann C, Enari M, Klöhn P-C, Flechsig E.  Transmission of prions. Proc. Natl. Acad. Sci. 2002, Available on line at http://www.pnas.org/cgi/doi/10.1073/pnas.172403799 (Accessed: 12/6/2010)

 

Επιστροφή στην πρώτη σελίδα του IDEA Medical Newsletter

Προειδοποίηση

Το περιεχόμενο του IDEA MEDICAL NEWSLETTER είναι επιστημονικό και απευθύνεται σε γιατρούς και λοιπούς επαγγελματίες υγείας.  Σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί από πρόσωπα που δεν έχουν τα προσόντα νόμιμης άσκησης του ιατρικού επαγγέλματος για οποιαδήποτε θεραπευτική ή διαγνωστική εφαρμογή.